هفته نامه طنین قائنات -> 15 تا 25 مردادماه بسیج اطلاع‌رسانی پیشگیری از ناهنجاری مادرزادی و نارسی
جدیدترین
تبلیغ در طنین



آشنایی با ناهنجاری‌های مادرزادی و راه‌های پیشگیری از آن‌ها:
ناهنجاری‌های مادرزادی به آن دسته از نقص‌های تولد گفته می‌شود که نوزاد حین تولد (زنده یا مرده) به آن‌ها مبتلاست. این نقص‌ها شامل نقص‌های ساختمانی، اختلالات کروموزومی، نقص‌های متابولیسم در هنگام تولد و بیماری‌های وراثتی است.

انواع شایع ناهنجاری مادرزدای:
-1 لب شکری و شکاف کام، -2 پای چماقی و نقص در تشکیل ستون فقرات و نخاع، -3 دور سر بزرگتر یا کوچکتر از حد طبیعی، -4 عدم تشکیل اندام‌ها، -5 سوراخ بزرگ در بند ناف، -6 بیرون‌بودن مثانه، -7 دو جنسی بودن نوزاد، -8 عقب‌افتادگی ذهنی، -9 عدم نزول بیضه‌ها.

بیماری‌های وراثتی بخشی از ناهنجاری‌های مادرزادی هستند، ولی تمام بیماری‌های مادرزادی، الزاماً ماهیت ژنتیکی و وراثتی ندارند. ناهنجاری‌های مادرزادی ممکن است از نظر اهمیت بالینی، جزئی یا عمده باشند و همین‌طور ممکن است به‌صورت موردی یا به‌صورت چند ناهنجاری همزمان در نوزاد بروز کنند. به‌تدریج با کنترل بیماری‌های عفونی و سوء تغذیه، ناهنجاری‌های مادرزادی به اولین عامل مرگ ‌و میر و ناتوانی در دوره خردسالی تبدیل شده‌اند. این موضوع به‌خصوص از نظر انتقال اپیدمیولوژیک در جوامع در حال توسعه اهمیت دارد. ناهنجاری‌های مادرزادی و اختلالات ژنتیکی مسئول بخش قابل‌ توجهی از مرگ‌ و میر، بیماری‌زایی و ناتوانی در سراسر دنیا هستند، اما به علت تفاوت‌های نژادی و فرهنگی، شیوع این اختلالات در مناطق مختلف، بسیار متغیر است.

در حال حاضر، نقایص مادرزادی هنگام تولد مهم‌ترین علت مرگ ‌و میر نوزادان به‌خصوص در جوامع توسعه‌یافته و علت سوم مرگ ‌و میر و ناتوانی در کودکان در کشورهای در حال توسعه است. از این‌رو کشورهای در حال توسعه، از هم‌اکنون باید تخصیص منابع و امکانات خود را باتوجه به الگوهای ابتلا چنان طراحی کنند که در آینده نزدیک، بخش قابل توجهی از آن را به پیشگیری و کنترل ناهنجاری‌های مادرزادی و ژنتیکی اختصاص دهند. ناهنجاری‌های جزئی در 15درصد نوزادان وجود دارد، در حالی که ناهنجاری‌های عمده مادرزادی در دو تا سه‌ درصد نوزادان زنده به دنیا آمده مشاهده می‌شود و تا پنج‌سالگی، حدود سه‌ درصد دیگر به این مقدار افزوده می‌شود و تا 18سالگی، در مجموع به حدود 8 ‌درصد می‌رسد.

این اختلالات در حالت کلی عامل یک‌پنجم مرگ‌ و میرها هستند. از هر سه کودک بستری در هر کدام از بخش‌های بیمارستانی، یک مورد به علت ناهنجاری‌ها و اختلالات ژنتیکی است. مجموعه این بیماری‌ها، پنجمین علت اصلی کاهش طول عمر، پیش از 35 سالگی و از علت‌های اصلی ایجادکننده معلولیت در کلیه سنین است. نقایص مادرزادی و عوارض بعدی آن، در سنین بالاتر گروه‌های نژادی مختلف را یکسان مبتلا می‌کنند و همین‌طور میزان مرگ‌ و میر حاصل از آن‌ها نیز در میان مردم جوامع آسیایی، آفریقایی و آمریکای لاتین تقریباً برابر است، اما این مقدار در کشورهای توسعه‌یافته آمریکایی و اروپایی کمتر از دیگر جوامع است. با وجود آن‌که در حال حاضر، در نتیجه پژوهش‌های آزمایشگاهی روی حیوانات آزمایشگاهی، اطلاعات فراوانی از تأثیر عوامل مختلف محیطی در وقوع ناهنجاری‌های مادرزادی به دست آمده است، اما هنوز اطلاعات جامعی در این زمینه در جمعیت‌های انسانی وجود ندارد و به‌طور کلی حدود40 ـ 60 درصد از علل وقوع ناهنجاری‌های مادرزادی، ناشناخته هستند.

با وجود این از نظر عوامل موثر، ناهنجاری‌های مادرزادی را به سه دسته تقسیم می‌کنند:
-1 عوامل ژنتیکی: حداقل یک‌ سوم از ناهنجاری‌های مادرزادی با علت شناخته‌ شده، منشأ ژنتیکی دارند. در این زمینه اختلالات کروموزومی، بخش قابل ‌توجهی از ناهنجاری‌های مادرزادی را تشکیل می‌دهند.

-2 عوامل محیطی: محل رشد جنین در رحم مادر می‌تواند جنین را به خوبی از خطراتی که در دوره بارداری وجود دارد، محافظت کند. با وجود این عوامل محیطی مختلف مانند: مصرف داروها، ویروس‌ها و دیگر عوامل محیطی در دوره بارداری ممکن است جنین را با مخاطرات جدی مواجه سازد که به ناهنجاری‌های مادرزادی منجر خواهد شد. برخی از این عوامل مستقیماً جنین را در رحم مادر تحت‌ تأثیر قرار می‌دهند و برخی نیز از طریق ایجاد اختلالات کروموزومی، به ناهنجاری‌های مادرزادی منجر می‌شوند. تعداد و تنوع عوامل محیطی مؤثر در ایجاد ناهنجاری‌های مادرزادی، با تحقیقات جدید مرتباً افزایش پیدا می‌کند. مواجهه مادر در دوره بارداری با دود سیگار، الکل، گازهای بیهوشی، جیوه، ویروس سرخجه، سیتومگالو ویروس‌ها، پرتوها و برخی داروها از عوامل ایجاد کننده ناهنجاری‌های مادرزادی هستند. هرچند این عوامل مرتباً در حال گسترش هستند، اما در مجموع این عوامل حدود کمتر از 10 درصد علل ناهنجاری‌های مادرزادی را تشکیل می‌دهند. بالابودن سن مادر در هنگام تولد نوزاد، برخی اختلالات تغذیه‌ای (مانند کمبود اسید فولیک، آهن و بالابودن مصرف ویتامین A)، ابتلای مادر به دیابت و چاقی مادر نیز در سال‌های اخیر از عوامل محیطی مؤثر در وقوع ناهنجاری‌های مادرزادی شناخته ‌شده‌اند.

-3 عوامل توأم ژنتیکی و محیطی: بسیاری از ناهنجاری‌های مادرزادی به علت نقش توأم عوامل ژنتیکی و محیطی اتفاق می‌افتند. این موضوع به این معنی است که اغلب ناهنجاری‌های مادرزادی ماهیت چند فاکتوری دارند. با وجود این، در حال حاضر امکان تفکیک نقش هر کدام از عوامل در وقوع ناهنجاری‌های مادرزادی و تعیین مقدار اثر مستقل هرکدام از آن‌ها وجود ندارد، اما به‌طور کلی عوامل توأم ژنتیکی و محیطی، حدود 20 درصد از عوامل ایجادکننده ناهنجاری‌های مادرزادی را تشکیل می‌دهند.

•  احتمال تولد نوزاد ناهنجار درچه اشخاصی زیاد است:
– زنانی که نسبت فامیلی با همسر خود دارند.
– زنانی که سن بالاتر از 35 سال دارند.
– زنانی که سابقه سقط و و مرده‌زایی دارند یا قبلاً نوزاد ناهنجار به دنیا آورده‌اند و سابقه مرگ نوزاد با علت ناشناخته داشته‌اند.
– زنانی که در بارداری موادمخدر، داروهای مضر، سیگار یا الکل مصرف می‌کنند.

– زنانی که خود، همسر یا یکی از بستگان درجه یک آن‌ها مبتلا به ناهنجاری مادرزادی است.
– زنانی که قبل از بارداری اسید فولیک دریافت نکرده و هنگام بارداری قرص آهن و مولتی ویتامین مصرف نکرده‌اند.
– زنانی که گروه خونی آن‌ها با همسرشان همسان نبوده و آمپول رگام دریافت نکرده‌اند.
– زنانی که قبل از بارداری واکسن سرخجه دریافت نکرده‌اند و در بارداری مبتلا به سرخجه شده‌اند.

– زنانی که در بارداری مبتلا به توکسوپلاسموز شده‌اند.
– زنانی که در بارداری مبتلا به نوعی عفونت ویروسی به‌نام هرپس تناسلی و سایتومگالوویروس شده‌اند.
– زنانی که قبل از بارداری بسیار چاق هستند.

•  اقدامات کنترل و پیشگیری:
هر چند در 40 تا 60 درصد از موارد ناهنجاری‌های مادرزادی، علت اصلی ناشناخته است، اما با وجود این حدود 70 درصد از این ناهنجاری‌ها قابل پیشگیری هستند. نکته اساسی در تمام استراتژی‌های پیشگیری، آغاز مداخله قبل از لقاح و تشکیل تخم است.
روش‌های پیشگیری نوع اول که در حال حاضر برای پیشگیری از ناهنجاری‌های مادرزادی پیشنهاد شده است، به‌طور خلاصه عبارتند از:
– مشاوره قبل از بارداری
– استفاده از رژیم غذایی حاوی ید و ویتامین‌ها و املاح در زمان پیش از بارداری و در طول بارداری
– کاهش وزن قبل از اقدام به بارداری

– واکسیناسیون سرخجه به‌خصوص برای سنین باروری
– تا حد امکان از ابتلا به هرگونه بیماری عفونی در دوره بارداری پیشگیری شود.
– از انجام رادیوگرافی غیرضروری برای زنان حامله پرهیز شود.
– داروهای غیرضروری، مصرف الکل و سیگارکشیدن به‌خصوص در دوره حاملگی ممنوع است.
– از مواجهه با موادشیمیایی در دوره بارداری و سه ماه قبل از آن پرهیز شود.
– در صورتی که ازدواج فامیلی صورت گرفته است، حتماً مورد مشاوره ژنتیک، به‌خصوص قبل از بارداری قرار گیرند.
– از بارداری در سنین کمتر از 18سالگی و بالاتر از 35سالگی پرهیز شود. این قبیل بارداری‌ها در صورت ضرورت حتماً باید مورد مشاوره ژنتیکی قرار گیرند.

– مشاوره غربالگری در هفته 6 ـ 10 بارداری و انجام سونوی NT و آزمایشات غربالگری در هفته 11 ـ 13  بارداری (نوبت اول)
– اقدام به سقط درمانی در صورت تشخیص به‌موقع ناهنجاری‌های جنین قبل از هفته 20 بارداری

مرکز بهداشت شهرستان قاینات
واحد سلامت خانواده و جمعیت



,, ,

تاريخ 15 آگوست 2016      
تعداد بازدید      




منتظر نظر شما هستیم !

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.