هفته نامه طنین قائنات -> سلامت روانی شهری
جدیدترین
تبلیغ در طنین



مرضیه امینی

مقدمه
در چند دهه گذشته شهرسازی گسترش بی سابقه‌ای یافته و انتظار می‌رود که تاثیرات عمیق آن بر محیط، جوامع و رفاه مردم ادامه داشته باشد. پنجاه سال قبل، کمتر از 20 درصد جمعیت دنیا در شهرها زندگی می‌کردند، اما در حال حاضر بر اساس برآورد طرح‌های جمعیتی سازمان ملل نیمی از جمعیت دنیا شهر نشین هستند و پیش‌بینی می‌شود این نسبت تا سال 2025 به 61 درصد برسد. این افزایش در آفریقا و آسیا بیشتر خواهد بود و برآورد می‌شود در دو دهه آینده 80 درصد افزایش جمعیت‌های شهری در کشورهای در حال توسعه رخ دهد. در 1975 دنیا فقط پنج کلان شهر یعنی شهرهایی با جمعیت ده میلیون نفری داشت.این تعداد تا سال 2015 به 23 کلان شهر می‌رسد که چهار شهر آن در کشورهای در حال توسعه خواهند بود. هم چنین پیش‌بینی می‌شود تا سال 2015، بیشتر از 564 شهر با جمعیت یک میلیون نفر یا بیشتر وجود داشته باشد،که از این حدود 425 شهر (75درصد) در کشورهای در حال توسعه خواهند بود. رشد شهرنشینی، محیط زیست و رفاه مردم را تهدید می‌کند، تأثیر محیطی اجتماعی توسعه لجام گسیخته بر زیر ساخت‌هایی که با سلامت مردم سر و کار دارد باعث شده که مسئله بهداشت شهری در اولویت قرار گرفته و در برنامه‌ریزی‌های بر آن تأکید شود. در آسیا، توکیو یکی از بزرگترین کلان شهرهای دنیا با جمعیت 28 میلیون نفر است که به خاطر دسترسی آسان به امکانات، به‌عنوان شهری که به خوبی اداره می‌شود، شهرت دارد. کارشناسان، آن را به‌عنوان یک نمونه تحقیقاتی موفق در برنامه‌ریزی و تنظیم عوامل سلامت شهری می‌شناسند.

شهرسازی و سلامت روانی، یک چالش جدید:
امروزه اختلالات روانی جایگاه ویژه‌ای در میان علل بیماری و ناتوانی در دنیا دارد. از هر چهار نفر جمعیت دنیا یک نفر تحت تأثیر اختلال ذهنی یا عصبی در طول زندگیش قرار می‌گیرد.گزارش سلامت روانی 2001 که به موضوع سلامت روانی اختصاص یافته، بیانگر این مطلب است که این اختلالات برآوردی در حدود 12 در صد از کل بیماری‌های دنیاست و چهار مورد از 10 مورد علل نهایی در سرتا سر جهان می‌باشد. عوامل اجتماعی از قبیل شهرسازی، فقر و تغییرات تکنولوژی اثرات متفاوتی را بر اساس وضعیت اقتصادی، فرهنگی، جنس و نژاد بر روی سلامت روانی شهروندان اعمال می‌کنند. یکی از شگفت‌آورترین تغییرات اجتماعی دهه‌های اخیر، رویکرد شهرسازی در سطح جهان بوده است. ماهیت شهرسازی نوین می‌تواند از طریق افزایش عوامل استرس‌زا و اتفاقات ناخوشایند مثل جمعیت بیش اندازه، آلودگی محیطی، فقر، زاعه نشین‌ها، متکی‌بودن به اقتصاد نقدی، افزایش آشوب و حداقل حمایت اجتماعی، و… بسیار زیان‌آور می‌باشد. تقریباً نیمی از جمعیت شهری در فقر زندگی می‌کنند و بخش بزرگی از جمعیت بی خانمان‌اند. توسعه اقتصادی بیشتر در نواحی شهری، شمار بیشتری از روستاییان را که در جستجوی شرایط بهتر زندگی‌اند به کوچ به نواحی شهری ترغیب می‌کند. ولی این توسعه هیچ‌گونه پیشرفتی در رفاه اجتماعی با خود به همراه نمی‌آورد بلکه اغلب منجر به افزایش نرخ بیکاری و شرایط بسیار بد زندگی می‌شود و جمعیت مهاجر را در معرض فشارهای اجتماعی و افزایش خطر بیماری‌های روانی قرار می‌دهد.شیوع اختلالات رفتاری و روانی بیماری‌هایی مثل افسردگی، عقب‌ماندگی‌های ذهنی و همه اختلالات به استثنای اختلالات عاطفی در جوامع شهری به نحو معناداری بالاست(در بخش شهری هندوستان 80/6 درصد در مقایسه با9 /48 درصد بخش روستایی). بدین ترتیب اقدامات ضروری برای رفع مشکلات بهداشت روانی در جمعیت‌های بزرگ شهری که فشار زیاد بیماری‌های ذهنی را تحمل می‌کند، امری بدیهی است.

راهبردهای بهبود سلامت روانی
ارتقا سطح بهداشت روانی جامعه آسان نبوده و شامل تصمیم‌گیری‌های متعددی می‌شود. از آن جمله می‌توان به اولویت‌بندی مصرف سرمایه در بین نیازها، شرایط خدمات درمانی، استراتژی‌های ترویجی و نیز حصول اطمینان از قبول مسئولیت توسط دولت جهت ایجاد یک خط مشی مناسب نام برد. ارزیابی آمار مرگ و میر، شیوع بیماری و شناسایی فاکتورهای خطرساز برای بهداشت روانی شهر می‌تواند ایده‌ای از نیازهای جاری و آینده برای آموزش و حمایت از بهداشت روانی را در بین بیماران و خانواده‌ها، پزشکان عمومی و متخصص، دانشجویان پزشکی، شاغلان حرفه پرستاری، پلیس، نیروهای قضایی و …به‌دست بدهد. در این بین لازم است روان‌پزشکان، مراکز نگهداری بیماران، مراکز باز پروری، کودکستان‌ها، آموزشگاه‌های خاص و … به تعداد کافی وجود داشته باشند. هم‌چنین برنامه‌هایی برای مناطق زاغه‌نشین و کودکان خیابانی باید اتخاذ شود.توجه به اهمیت دسترسی آسان به خدمات بهداشتی و روانی در مناطق شهری بیانگر یک کمبود بزرگ در جمعیت روان‌پزشکان، بیمارستان‌های آموزشی و روانی و دیگر زیر ساخت‌های حامی بهداشت روانی در این مناطق است.راهبردهای جبران این کمبود را می‌توان به دو دسته راهبردهای اصلی و راهبردهای خاص تقسیم کرد. راهبردهای اصلی می‌تواند از نوع تأسیس GHPU در سطح ناحیه،کلینیک‌های اقماری و کلینیک‌های سیار برای زاغه‌نشین‌ها و بی خانمان ها می‌باشد. این راهبرد هم چنین می‌تواند شامل فعالیت‌های پژوهشی، فعالیت‌های IEC هدفمند، تأسیس مراکز اطلاعات، خدمات اورژانس و نیز کمک مؤسسات غیر دولتی، بیمارستان‌های خصوصی و گروه‌های خودیاری باشد. با افزایش سطح آگاهی در باب اختلالات ذهنی و دسترسی به امکانات با تغییر در نگرش مردم، می‌توان حساسیت در مقابل بیماری‌های روانی را کاهش داد. به منظور افزایش سطح آگاهی می‌توان از کمک رسانه‌های جمعی برخوردارشد. راهبردهای خاص نیز، گروه‌های جمعیتی خاص و مناطق جغرافیایی معینی را هدف مطالعات خود قرار می‌دهند که شامل کودکان، بی خانمان‌ها،کودکان خیابانی، بیماران ناشی از کهولت سن، ایدز و دیگر اختلالات غیر قابل درمان، معتادان به(الکل و….) و پناهندگان، مهاجران و کارگران صنعتی می‌باشد. با این وجود همه این راهبردها را نمی‌توان محقق ساخت مگر این‌که دولت برای بسیج مالی و توسعه زیر ساخت در زمینه سلامت روانی اهمیت خاصی قائل شود. فعالیت‌های صورت گرفته توسط WHO, ICMR برای ارتقا فعالیت‌های پژوهشی و اعمال سیاست‌هایی بر پایه یافته‌های پژوهشی فوق در زمینه بهداشت روانی، اولین قدم در جهت دستیابی به بهداشت روانی کافی برای جوامع شهری است.
نتیجه‌گیری: شهرنشینی در شهرهای پیشرفته باعث تغییر در حمایت اجتماعی و اتفاقات زندگی است که به نوبه خود بر بهداشت روانی تأثیر می‌گذارد. افسردگی و اضطراب به‌ویژه در بین زنان کم درآمد از اساسی‌ترین مشکلات بهداشت روانی آنان محسوب است. اگر چه اختلالات افسردگی و اضطراب شایع‌ترین علت مراجعه به مراکز خدمات اولیه بهداشت روانی است، اما تحقیقات در سطح بین‌المللی برای شناسایی عوامل تسریع‌کننده پیامد ارتباط بین شهر نشینی و بهداشت، نیاز به پژوهش چند جانبه از سوی جامعه‌شناسان و روان کاوان اجتماعی و متخصصین بهداشت روانی دارد. درک مدل‌های متفاوت مفهومی و روش‌های مرتبط با آن قبل از آن‌که کار پژوهشی مؤثری به‌عمل آید ضروری است. مسائل دیگر از قبیل جبر محیطی، تفاوت ویژگی‌های جوامع کوچک و بزرگ، ضعف مقایسه‌های بهداشتی بین مراکز شهری و روستایی و نقش کوچ از روستا به شهر، بحث‌های مربوط به روان پزشکی فرهنگ‌ها، همگی نیازمند ملاحظات بیشتر در تکامل امر پژوهش در این حوزه با وجود سرعت زیاد شکل‌گیری آن می‌باشد.



,, ,

تاريخ 30 نوامبر 2017      
تعداد بازدید      




منتظر نظر شما هستیم !

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.